تبلیغات
ما هستیم با ولایت تا شهادت - نقش جمعیت فداییان اسلام در ملی شدن صنعت نفت
لینک دوستان
آخرین مطالب
دیگر موارد
» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :


پایگاه دانشجویان انقلابی
نقش جمعیت فداییان اسلام در ملی شدن صنعت نفت
نویسنده : شاهین شکوهی
جمعه 16 اسفند 1392

جمعیت فداییان اسلام  به عنوان یک تشکیل سیاسی – مذهبی در سال 1324 به رهبری شهید نواب صفوی و با هدف ایجاد حکومت اسلامی پایه گذاری شد و با طرح و تنظیم برنامه ای مدون و با رویکرد جدید در مبارزه با استبداد و استعمار  در بسیاری از تحولات دهه 30 به خصوص نهضت ملی شدن صنعت نفت تأثیرات فراوانی داشت.  

هنگام شروع حرکت ملی شدن صنعت نفت ایران، کشورهای مختلف به ویژه سه کشور روسیه، انگلیس و آمریکا درصدد کسب امتیاز نفتی از ایران بودند. روحانیون برجسته وقت به‌ویژه آیت‌الله کاشانی همواره بر وظیفه هر ایرانی در حمایت از ملی شدن صنعت نفت ‌تاکید می‌کردند. مردم ایران نیز به پیروی از مراجع برای ملی کردن صنعت نفت، مبارزه با استعمارگران، قطع دست آنها از امور کشور و استیفای حقوق ملی خود از مصدق حمایت می کردند. لذا طرح اندیشه‌ی ملی شدن صنعت نفت و سپس تبدیل آن به یک خواست عمومی و سپس بسیج توده‌های مردم توسط نیروهای مذهبی به رهبری آیت‌الله کاشانی انجام گرفته است و البته نباید نقش سایر گروه های حاضر در صحنه سیاسی آن زمان ایران را نادیده گرفت.


در سال 1323 و در دوره چهاردهم مجلس شورای ملی، مصدق با احتیاط نسبت به تمامی جوانب امر، ابتدا توسط یکی از نمایندگان رضایت سفیر شوروی را جلب و طرحی را در زمینه «تحریم اعطای امتیازات نفتی به کشورهای خارجی» تهیه و در یازدهم آذرماه سال بیست و سه با اکثریت آرا به تصویب نمایندگان مجلس رساند. اقدام بعدی درجهت ملی کردن صنعت نفت در زمان فعالیت مجلس پانزدهم و با تصویب ماده واحده مورخ 29 سال 26 که در یکی از بندهای آن «دولت را موظف ساخته بود دربارة امتیازهای موجود به خصوص شرکت نفت جنوب برای احقاق حق ملت ایران، اقدامات لازم را به عمل آورد به انجام رسید. تصویب این بند سرنوشت ساز عامل تغییر و تحولات فراوان در تاریخ ایران و زمینه ساز حضور مذهبیون درجهت ملی شدن صنعت نفت گردید.



در اواخر مجلس پانزدهم شورای ملی، دولت ایران که  بعد از جنگ جهانی دوم به این نتیجه رسیده بود كه تجدیدنظر در قرارداد 1933-که طی آن شرکت نفت ایران و انگلیس به مدت 60 سال به اکتشاف و استخراج و فروش منابع نفتی ایران، بدون هیچ الزامی به ارائه صورت عملکرد به دولت ایران، ادامه می‌داد-  به علت تحولات اوضاع سیاسی ـ اقتصادی جهان و تغییر شرایط قراردادهای نفتی در كشورهای نفت خیز خاورمیانه امری الزامی و حیاتی است. لذا نویل گس  نماینده انگلیس و كمپانی نفت جنوب با گلشائیان وزیر دارایی وقت مذاكراتی انجام داده و سرانجام در 26 تیر 1328 ، الحاقیه ای را به قرارداد 1933، اضافه كردند كه معروف به قرارداد گس ـ گلشائیان گردید.که بر اساس این قرارداد شرکت نفت تعدیلاتی در مبالغ پرداختی به ایران را می‌پذیرفت.

این قرارداد که حقوق تأمین نمی کرد با مخالفت شدید نمایندگان اقلیت مجلس شورای ملی مواجه گردید. به طوری که اقلیت از یک سو موفق شد از تصویب این قرارداد جلوگیری کند و از سوی دیگر با آگاهی افکار عمومی از چپاول منابع نفتی توسط کشورهای استعمارگر و اعطای امتیازهای نفتی مختلف به آن کشورها، مبارزه از حالت پارلمانی به یک جهاد ملی تبدیل شده و پای روحانیت سیاسی شیعه را به صحنه مبارزه باز کند. دولت انگلستان نیز  به منظور حفظ سلطه خویش بر نفت جنوب و جلوگیری از استیفای حقوق ملت ایران برای تصویب آن تلاش می کرد.

 آیت ا... كاشانی در این رابطه اعلامیه ای صادر و اعلام نمودند: «..... اینك مع التأسف می بینم باز می خواهند، مملكت را در چنگال دیكتاتوری بیندازند و ملت ستمدیده ایران را كه سالها طعم تلخ دیكتاتوری را چشیده و از حكومت مطلقه هزارگونه مصیبت و شكنجه دیده، مجدداً گرفتار این بدبختی عظیم نمایند
 
وی همچنین اعلام کرد که ملت مسلمان ایران تا قطع کامل ایادی استعمار انگلستان و استیفای حقیقی و جدی حقوق ملت ایران از شرکت غاصب نفت جنوب به مبارزه سرسختانه خود ادامه داده و در راه تحقق بخشیدن به این هدف مقدس مذهبی و ملی از هیچ گونه فداکاری خودداری نخواهند کرد.

با شروع شدن انتخابات دوره شانزدهم مجلس، هژیر – وزیر دربار وقت- که در صدد جلوگیری راه یافتن نمایندگان مخالف قرارداد الحاقی به مجلس بود؛ فعالیت های غیرقانونی خود را گسترش داد تا از این طریق دین خود را به اربابان استعمارگرش به ویژه انگلیس ادا کرده باشد،

اعضای جبهه ملی با تخلفاتی که در جریان شمارش آراء انتخاباتی صورت گرفت کم کم از لیست خارج و جزء اقلیت مجلس قرار گرفتند اما جمعیت فداییان اسلام که می دانستند تقلب در انتخابات همه چیز کشور را به باد می دهد و هزینه هایی بر ملت تحمیل می کند تصمیم به ابطال انتخابات گرفتند. لذا مهره اصلی این ماجرا یعنی عبدالحسین هژیر توسط سید حسن امامی در 13 آبان 1328 ترور شد که در نتیجه آن انتخابات باطل و مردم به پیروزی در انتخابات برای بار دوم امیدوار شدند.  بدین ترتیب، با همکاری همه جانبه جمعیت فداییان اسلام، اعضای جهبه ملی که در دوره پانزدهم تعدادی از آنها به عنوان وکلای اقلیت بودند  راهی مجلس شانزدهم شورای ملی شدند.

در این دوران  حسنعلی منصور –عامل وابسته انگلیس– نخست وزیر بود که  از یک سو قرارداد الحاقی را جهت تصویب به مجلس تقدیم و از سوی دیگر از آیت الله کاشانی که در تبعید به سر می برد به منظور جلب حمایت مذهبیون، دعوت کرد که به ایران بازگردد. آیت الله کاشانی با طرح شعار «نفت ایران متعلق به ملت ایران است» اندیشه ملی شدن نفت را در بین نمایندگان، مطبوعات و علما شعله ورتر ساخت و حسنعلی منصور هم با توجه به مخالفت های مردم و آیت الله کاشانی به ناچار در پنجم تیر سال 1329 استعفا کرد و شاه ، رزم آرا را جایگزین وی کرد.

مهمترین مأموریت دولت رزم آرا، تصویب لایحه الحاقی قرارداد گس – گلشاییان در مجلس شورای ملی بود. پس از استیضاح بی فایده رزم آرا در مجلس ،کمیسیون نفت که در آخرین روزهای نخست وزیری منصور، در مجلس تشکیل شده بود – در روز 26 آذرماه با این قرارداد مخالفت کرد و بدین ترتیب قرارداد الحاقی از دور کار خارج شد. عدم تصویب این قرارداد گام موثری در زمینه ملی شدن صنعت نفت بود.

جمعیت فداییان اسلام در این مقطع حساس، پس از آگاهی از تصمیم کمیسیون نفت، با شرکت در تظاهراتی علیه شرکت نفت و دولت رزم آرا، پشتیبانی خود را از نمایندگان اقلیت مجلس اعلام داشتند. همچنین بسیاری از  شخصیت های مذهبی، مراجع تقلید،جراید و مطبوعات ملی و آزادی خواه، مردم را به مبارزه برای ملی کردن صنعت نفت دعوت کردند. آیت الله کاشانی طی بیانیه های متعددی دفاع از ملی شدن صنعت نفت را وظیفه فرد فرد مردم دانست و از آنان خواست همه نیروی خود را برای دست یابی به "هدف مقدس ملی کردن صنعت نفت " به کار گیرند اما رزم آرا همچنان بر موضع خود مبنی بر مخالفت با ملی شدن نفت اصرار داشت و آن را حتی نوعی خیانت به کشور می دانست و حتی به محمد رضا شاه پیشنهاد نمود مجلس شانزدهم را منحل گرداند در این شرایط و در حالی که ملی شدن صنعت نفت در بن بست گیر کرده بود؛ آیت الله کاشانی و جبهه ملی با ارسال پیغامی به نواب صفوی، از جمعیت فداییان اسلام برای حل قضیه ملی شدن صنعت نفت و سرکوب رزم آرا استمداد طلبیدند. شرط نواب برای انجام این عمل «اجرای احکام اسلام و بنیان گذاری حکومت اسلامی»بود و اعضای جبهه ملی نیز قول دادند که در صورت به دست آوردن حکومت خواسته های نواب را عملی سازند و حتی متعهد شدند در اولین روز فرصت و قدرت طبق قانون اساسی که هرگونه قانون مخالف اسلام را ملغی و حکم به اجرای احکام اسلامی کنند و به اجرای قوانین اسلامی بپردازند. سرانجام  با صدور فتوای قتل رزم آرا توسط آیت الله کاشانی؛ رزم آرا توسط "شهید خلیل طهماسبی" یکی از اعضاء ارشد فداییان اسلام در 16اسفند 1329 به ضرب گلوله ترور شد. خبر مرگ رزم آرا  به سرعت در تهران منتشر شد و فرداى آن ، آیت‌الله كاشانى در یك مصاحبه اختصاصى با خبرنگار انگلیسى «دیلى اكسپرس» گفت: «خلیل طهماسبى نجات‌دهنده ملت ایران است»

پس از قتل رزم آرا، اختلاف در میان سردمداران نهضت ملی آشکار شد اما جرقه اولین اختلاف جبهه ملی و فداییان با نحوه انعکاس قتل رزم آرا شروع شد. در حالی که طرفداران مصدق و جبهه ملی در مطبوعات وابسته به خود قتل رزم آرا را نشأت گرفته از حس میهن پرستی طهماسبی قلمداد می کردند، جمعیت فداییان اسلام به شدت با این موضوع مخالفت داشت. برداشت فداییان از اقدام جبهه ملی این بود که آنان چندان تمایلی به عظمت اسلام ندارند و اول راه پیمان شکنی می کنند و همچنین می خواهند رنگ ملی گرایانه به باور به اسلام شکل گرفته، بدهند.

به هر حال یک روز پس از ترور رزم آرا یعنی در تاریخ 17 اسفند 1329  ملی شدن صنعت نفت توسط کمیسیون نفت، به تصویب رسید. روز بیست و نهم اسفند نیز مجلس سنا رای مجلس شورای ملی را تایید کرد و بدین ترتیب نفت ایران پس از نیم قرن ملی اعلام گردید. این خبر توام با خبر ترور رزم آرا به عنوان مهمترین واقعه روز در سراسر جهان انتشار یافت و لندن را سخت نگران و متضرر کرد زیرا درپی انتشار خبر مزبور بهای سهام شرکت نفت انگلیس به شدت کاهش یافت.

با قتل رزم آرا حسین علاء توسط شاه به نخست وزیری رسید که این امر با مخالفت نواب روبرو شد. وی پس از اخذ رأی اعتماد از مجلس، مجدداً لایحه نفت را درمجلس مطرح کرد که تمامی نمایندگان با اتفاق به ملی شدن صنعت نفت رای دادند. مجلس همچنین در 29 اسفند به حکومت نظامی رای داد که عمده هدف حکومت نظامی دستگیری جمعیت فداییان اسلام بود و تعدادی از آنان نیز دستگیر شدند. اما حسین علاء پس از دو ماه از سمت خود استعفا و با طرفداری آیت الله کاشانی و به پشتیبانی مردم، دکتر مصدق در روز 12 اردیبهشت سال 30 با رای اکثریت نمایندگان به عنوان نخست وزیر منصوب شد.

جمعیت فداییان اسلام بر این باور بودند که  بعد از به قدرت رسیدن مصدق حتی تعدادی از اعضای این جمعیت که در دوران علاء بازداشت شده اند آزاد می شوند و مصدق و جبهه ملی بر عهد و پیمان خود – اجرای احکام اسلام – نیز پایبند است؛در صورتی که نه تنها چنین نشد، بلکه دولت مصدق شب سیزدهم خرداد، نواب را دستگیر کرد.

 

منابع:

روح الله حسینیان، بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی،

ماهنامه یاران شاهد، ویژه نامه سرداران و سردمداران، شماره 2، دی ماه 1384

صورت مذاکرات مجلس شورای ملی، 12/9/1323

شمس قنات آبادی، خاطرات، سیری درنهضت ملی شدن نفت، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی،

دهنوی،محمد، مجموعه ای از مکتوبات، سخنرانی ها و پیام های آیت الله کاشانی، جلد 1

حسین ملکی، خلع ید و کتاب سیاه، جلد سوم، تهران، انتشارات نو

مجدالدین معلمی، سربداران بیدار، قم، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

داود امینی، جمعیت فداییان اسلام، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی

 خوش نیت، سیدحسین، سیدمجتبی نواب صفوی، اندیشه ها، مبارزات و شهادت او

جعفر مهدی نیا، زندگی سیاسی رزم آرا، تهران، نشر پاسارگاد، 1363

بعثت - سال دهم ـ شماره 44 مسلسل 509 ـ یكشنبه 1/11/1368



می توانید دیدگاه خود را بنویسید
make certain asbestos سه شنبه 30 آبان 1396 05:58 ب.ظ
continuously i used to read smaller posts which as well clear
their motive, and that is also happening with this piece
of writing which I am reading now.
Hannah یکشنبه 28 آبان 1396 12:08 ب.ظ
I've learn a few good stuff here. Certainly
worth bookmarking for revisiting. I wonder how so much effort you set to make this
type of wonderful informative site.
Umanizzare presídios دوشنبه 22 آبان 1396 07:05 ب.ظ
You're so awesome! I do not think I've truly read something like this before.

So good to discover another person with original thoughts on this issue.
Seriously.. thanks for starting this up. This site is one thing
that is required on the web, someone with a little originality!
Carlos Eduardo Correa da Veig دوشنبه 22 آبان 1396 07:38 ق.ظ
Currently it looks like Expression Engine is the preferred blogging platform out
there right now. (from what I've read) Is that what you're using on your
blog?
Lelio Vieira Carneiro Junior دوشنبه 22 آبان 1396 07:07 ق.ظ
This post is priceless. How can I find out more?
Doris یکشنبه 21 آبان 1396 11:06 ق.ظ
If some one needs to be updated with most up-to-date technologies then he must be pay a quick visit this web site and be up to date all the time.
Lelio Vieira Carneiro Junior یکشنبه 21 آبان 1396 01:26 ق.ظ
I was curious if you ever thought of changing the structure of your
site? Its very well written; I love what youve got to say.
But maybe you could a little more in the way of
content so people could connect with it better. Youve got
an awful lot of text for only having 1 or 2 pictures.

Maybe you could space it out better?
How long does it take to recover from Achilles injury? شنبه 1 مهر 1396 11:34 ب.ظ
I know this if off topic but I'm looking into starting my
own weblog and was curious what all is required to get setup?
I'm assuming having a blog like yours would cost a pretty penny?
I'm not very web smart so I'm not 100% certain. Any tips
or advice would be greatly appreciated. Many thanks
Can Pilates make you look taller? دوشنبه 16 مرداد 1396 01:56 ب.ظ
Spot on with this write-up, I actually believe this website
needs a lot more attention. I'll probably be back again to
see more, thanks for the information!
How long does it take to recover from Achilles injury? شنبه 14 مرداد 1396 04:11 ق.ظ
Hi, after reading this remarkable paragraph i am also glad to
share my know-how here with mates.
std clinics near me دوشنبه 5 تیر 1396 01:48 ق.ظ
قلب از خود نوشتن در حالی که ظاهر شدن مناسب اصل آیا نه نشستن درست با من پس از
برخی از زمان. جایی در سراسر
جملات شما قادر به من مؤمن اما فقط برای کوتاه در حالی که.
من این مشکل خود را با جهش در مفروضات و یک ممکن است را
سادگی به کمک پر همه کسانی
معافیت. که شما در واقع که می توانید انجام من خواهد بدون شک بود مجذوب.
www.shareasale.com یکشنبه 31 اردیبهشت 1396 03:19 ق.ظ
Hi, I read your blogs regularly. Your humoristic style is witty, keep
it up!
flashytableware15.jimdo.com چهارشنبه 20 اردیبهشت 1396 07:14 ب.ظ
Hello, Neat post. There is a problem together with your site in internet explorer, would
check this? IE nonetheless is the marketplace chief and a good section of other folks will pass over
your great writing because of this problem.
manicure سه شنبه 5 اردیبهشت 1396 03:00 ق.ظ
I am really enjoying the theme/design of your web site.
Do you ever run into any web browser compatibility problems?
A number of my blog visitors have complained about my blog
not working correctly in Explorer but looks great in Firefox.
Do you have any advice to help fix this issue?
BHW پنجشنبه 31 فروردین 1396 02:42 ب.ظ
Marvelous, what a website it is! This weblog provides valuable data to us, keep it up.
manicure سه شنبه 22 فروردین 1396 01:27 ق.ظ
I couldn't resist commenting. Well written!
manicure یکشنبه 20 فروردین 1396 06:25 ب.ظ
It is appropriate time to make some plans for the long run and
it's time to be happy. I have read this submit and if I may just I
desire to counsel you few interesting issues or suggestions.
Perhaps you could write subsequent articles relating to this article.

I desire to read even more issues about it!
manicure چهارشنبه 16 فروردین 1396 09:09 ق.ظ
Good post. I learn something new and challenging on blogs I stumbleupon every
day. It will always be helpful to read through content
from other authors and use something from other web sites.
manicure دوشنبه 14 فروردین 1396 05:11 ق.ظ
Amazing things here. I am very happy to peer your post.

Thanks so much and I am having a look ahead to contact you.

Will you please drop me a mail?
xxx جمعه 16 اسفند 1392 05:36 ب.ظ
سلام
xxx جمعه 16 اسفند 1392 05:35 ب.ظ
سلام
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
.:: This Template By : Theme-Designer.Com ::.
درباره ما
ما هستی خویش، به ولی می بازیم
عشقی که به عشق ازلی می بازیم
این بار امانت که خدا داد به ما
جانی است که بر سیدعلی می بازیم
مدیر وب سایت : شاهین شکوهی
نویسندگان
آرشیو مطالب
پیوندهای روزانه